دانایی و توانایی

فصل هشتم

پیش خرید محصولات واحدهای تولیدی (سلف)

مبحث اول ـ کلیات

تعریف معامله سلف:

معامله سلف عبارت است از پیش خرید نقدی محصولات واحدهای تولیدی به قیمت معین. براین اساس یکی از روشهائی که به منظور تأمین قسمتی از سرمایه در گردش واحدهای تولیدی بکار گرفته می­شود (اعم از اینکه مالکیت آنها متعلق به شخص حقیقی یا حقوقی باشد) پیش خرید نقدی محصولات آنها است.

1ـ موضوع معامله سلف:

موضوع معامله سلف عبارت است از پیش خرید نقدی محصولات واحدهای تولیدی دربخشهای صنعتی، معدنی و کشاورزی.

2ـ شرایط متقاضی:

متقاضی معامله سلف با بانک باید حائز شرایط زیر باشد:

الف ـ پیش فروش کننده کالا، واحد تولیدی در بخشهای صنعت، معدن و کشاورزی باشد.

ب ـ راساً تولید کننده کالای مورد معامله سلف باشد.

ج ـ وسائل و امکانات تولید کالای مورد معامله را داشته باشد.

د ـ کلیه مدارک لازم برای انجام عملیات موضوع معامله سلف را ارائه نماید.

3ـ شرایط محصولات:

محصولات تولیدی موضوع معامله سلف بایستی دارای شرایط زیر باشند:

الف ـ کالای مورد معامله باید با توجه به روشهای متداول تولید و سوابق امر از کیفیت مناسب و مطلوب برخوردار باشد.

ب ـ کالای موضوع معامله سلف باید درزمان تحویل سهل­البیع بوده و فاسد شدنی نباشد مگر اینکه اقدامات ضروری جهت جلوگیری از فسادپذیری در فاصله زمانی تحویل و فروش کالای مورد معامله به موقع بعمل آمده و تدابیر لازم اتخاذ گردیده باشد.

منظور از سهل­البیع بودن کالا آن است که واحدهای بانک، هنگام پیش خرید، اطمینان حاصل نمایند که محصولات تولیدی مورد معامله در زمان تحویل با توجه به مبلغ قرارداد و سود مورد انتظار قابل فروش باشد.

4ـ مدت معامله سلف:

الف ـ مدت زمان تحویل کل محصولات مورد معامله به بانک، از تاریخ انجام معامله معادل یک دوره تولید حداکثر 6 ماه و در امور کشاورزی تا یکسال می­باشد.

ب ـ قرارداد معاملات سلف قابل تمدید نمی­باشد.

5ـ قیمت پیش خرید کالای مورد معامله:

الف ـ قیمت پیش خرید محصولات تولیدی با توجه به پیش­بینی بازار و قیمت فروش آنها در تاریخ تحویل و با درنظر گرفتن سود مورد انتظار بانک و مدت قرارداد تعیین خواهد شد. درهر حال قیمت     پیش خرید نباید از قیمت نقدی اینگونه محصولات در زمان انجام معامله سلف بیشتر باشد.

ب ـ کل بهای کالای موضوع معامله سلف طی هر فقره قرارداد باید نقداً و یکجا در موقع انعقاد قرارداد به فروشنده پرداخت شود.

6ـ ارزش اسمی و فعلی کالا در معاملات سلف:

الف ـ ارزش اسمی کالا در معاملات سلف عبارت است از قیمت نقدی عمده فروشی کالا در زمان انجام معامله.

ب ـ ارزش فعلی کالا در معاملات سلف عبارت است از بهاء پیش خرید آن کالا در زمان انجام معامله.

7ـ سود معامله سلف:

حداقل سود مورد انتظار بانک برای تعیین قیمت پیش خرید محصولات واحدهای تولیدی و کشاورزی با توجه به پیش­بینی قیمت فروش آنها در سررسید قرارداد طبق تعرفه ریالی تعیین می­شود.

مثال: شرکت الف که تولید آن یخچال خانگی است، به منظور تأمین قسمتی از سرمایه در گردش مورد نیاز، در تاریخ 29/2/1372 درخواست پیش­فروش قسمتی از تولیدات خود (یخچال 13 فوت) کلاً به مبلغ 198,000,000 ریال را به بانک ارائه نموده است.

با در نظر گرفتن قیمت عمده فروشی هردستگاه یخچال 13 فوت 200,000 ریال در زمان درخواست متقاضی و سود مورد انتظار بانک برای اعطای تسهیلات سلف معادل 18% درسال، قیمت و تعداد یخچال قابل پیش خرید توسط بانک برای اعطای تسهیلات مورد درخواست به شرط تحویل کالای مورد معامله 6 ماه بعد از انعقاد قرارداد بطور یکجا با استفاده از طرح قرارداد نمونه«3710» به شرح ذیل محاسبه می­شود:

= ارزش فعلی هر واحد کالا

                                                    ارزش اسمی هر واحد کالا

                                                     مدت به سال×نرخ+1

قیمت فعلی هر واحد کالای مورد معامله

 

تعداد یخچال قابل پیش خرید                                       1.079 = 183.500 ÷ 198.000.000

از آنجائی که قیمت محصولات واحدهای تولیدی اعم از صنعتی و معدنی و کشاورزی ممکن است ظرف مدت اعتبار قرارداد دستخوش نوسانات و کاهش ارزش شود، لذا برای حفظ مصالح بانک و پوشش نقصان احتمالی قیمت کالای مورد معامله در سررسید قرارداد معامله سلف، واحدها می­بایست با رعایت حزم و احتیاط و صرفه و صلاح بانک در خرید تولیدات واحدهای تولیدی، کالای مورد معامله را به قیمتی پیش خرید نمایند که در صورت کاهش ارزش، حتی­المقدور متحمل زیان نشوند و می­توانند حداقل10% کمتر از قیمت محاسبه شده فوق را ملاک محاسبات خود در تعیین مبلغ و تعداد کالای مورد معامله قرار دهند. بنابراین چنانچه قرار باشد کالای فوق الذکر 10% زیر قیمت محاسبه شده به شرح فوق پیش خرید شود قیمت واحد و تعداد کالای مورد معامله به شرح زیر تعیین می­گردد:

ریال قیمت پیش خرید هر واحد یخچال                 165000= 90%×183,500

تعداد یخچال قابل پیش خرید                             1200=165,000 ÷ 198,000,000         

     و چنانچه در مثال قبلی شرکت «الف» برای تأمین 198.000.000 ریال سرمایه در گردش تقاضای پیش فروش تولیدات خود را به بانک بنماید و بانک با پیش خرید همان مبلغ تولیدات شرکت (یخچال 13فوت) با پیش بینی سود 18% در سال به مدت 6 ماه به نحوی که کالای پیش خرید شده طی 6 مرحله و هر ماه  آن تحویل شود، موافقت نماید در آن صورت برای انعقاد قرارداد با استفاده از همان طرح نمونه«3710» طی 6 فقره قرارداد که سررسید اولین قرارداد یک ماه بعد و سررسید 5 قرارداد بعدی هریک به فاصله یک ماه از قرارداد قبلی و آخرین قرارداد 6 ماهه باشد، در آن صورت طبق محاسبات بعمل آمده در مثال قبل، مبلغ کل پیش خرید (از نظر مبلغ و تعداد) به تعداد قراردادها تقسيم و مبلغ هر فقره قرارداد، به مبلغ سي و سه ميليون ريال  (000,000,33=6÷000,000,198) برای پیش خرید دویست دستگاه (200=6÷1200) یخچال تعیین می شود و عملیات حسابداری از ابتدا تا انتها برای هر فقره قرارداد همانند عملیات حسابداری مندرج در مبحث دوم این فصل تداوم می یابد. همچنین می توان بجای انعقاد قرارداد با فواصل زمانی مساوی، حسب مورد و به درخواست متقاضی (فروشنده کالا) تعداد قراردادها را برای فواصل زمانی نامساوی منعقد نمود. مثالاً در مثال بالا اگر قرار باشد  کالا 2 ماه و  کالا 4 ماه و  کالا 5 ماه بعد و بقیه کالای پیش خریدی معادل  آن 6 ماه بعد از پیش خرید تحویل شود، مبلغ و تعداد هر قرارداد به شرح زیر خواهد بود:

 

 

8- فروش کالای پیش خرید شده:

الف- واحدها نمیتوانند محصولات تولیدی پیش خرید شده را قبل از تاریخ تحویل، بفروش برسانند مگر اینکه کالای مورد معامله قبل از سررسید آماده تحویل باشد.

ب- واحدها مجازند پس از انقضای تاریخ تحویل، حتی قبل ازتحویل، محصولات تولیدی پیش خرید شده را به فروش برسانند. در هر حال بایستی این محصولات پس از تحیل در اسرع وقت به فروش برسد.

ج- فروش اقساطی محصول پیش خرید شده به خریدار واجد شرایط باستثنای فروشنده کالای       پیش خرید شده با رعایت ضوابط مربوط به فروش اقساطی بلامانع است.

9ـ بررسی وضعیت معاملات واحدهای کشاورزی با سایر بانکها:

برای جلوگیری از اعطای تسهیلات بی­رویه و مضاعف و خارج از ظرفیت تولیدی واحدهای کشاورزی قبل از اعطای هرگونه تسهیلات در بخش کشاورزی، موضوع استفاده متقاضی از تسهیلات اعتباری را از بانک کشاورزی محل تحقیق نموده و در صورتی که متقاضی به بانک مزبور بدهی نداشته باشد طبق ضوابط و مقررات اقدام شود. ضمناً از آنجائی که در مواردی مشاهده شده که یک مشتری با استفاده از عدم مبادله اطلاعات بین شعب بانکهای محلی با مراجعه به بانکهای مختلف تجاری تحت، یک عنوان خاص تا چندین برابر توان و ظرفیت تولیدی خویش از منابع بانکها استفاده می­نمایند و معمولاً اینگونه افراد وجوه اخذ شده با سود نازل را در معاملات غیر مولد بکار می­گیرند و بهمین دلیل در بازپرداخت، خود و بانک را دچار مشکلات فراوانی می­کنند، لذا واحدها مکلفند قبل از اعطای تسهیلات در بخش کشاورزی با درایت و ایجاد حسن رابطه با مسئولین شعب سایر بانکهای محلی حوزه فعالیت خویش و همچنین اخذ اطلاعات از مشتریان معتبر و سایر مراجع اطلاعاتی، در رابطه با تسهیلات مورد درخواست متقاضی، از بدهکار نبودن وی به سایر بانکها اطمینان حاصل نموده و مراتب را در پرونده­های عمومی و معاملاتی مشتری مربوط درج و امضا نمایند. در موارد استثنائی با نظر اداره امورشعب و یا اداره مرکزی اقدام لازم بعمل می­آید.

مبحث دوم ـ دستورالعمل اجرائی سلف

1ـ اخذ مدارک و بررسی اطلاعات:

پس از دریافت تقاضای کتبی مشتری برگ درخواست استفاده از تسهیلات سلف«نمونه شماره 3700 و یا نمونه شماره 3701» حسب مورد برای اشخاص حقیقی یا حقوقی در اختیار متقاضی قرار داده می­شود تا برگ مذکور را در دو نسخه با کمال دقت تکمیل و پس از امضا همراه مدارک مورد لزوم به بانک تسلیم نماید. امضای متقاضی در ذیل برگ درخواست بایستی مطابق نمونه امضای مسلم­الصدور وی بوده و به گواهی شعبه برسد.

پس از بررسی و حصول اطمینان از اینکه به تمام سئوالات مندرج در برگ درخواست بطور کامل پاسخ داده شده است، نسبت به کسب اطلاعات بشرح فصل سوم از بخش اول درخصوص متقاضی اقدام می­گردد.

2ـ بررسی درخواست معامله سلف:

واحدها بعد از کسب و جمع­آوری مدارک و اطلاعات مورد نیاز، با ملحوظ نمودن نکات ذیل نسبت به بررسی تقاضای مشتری اقدام نمایند.

الف ـ متقاضی، خود تولید کننده محصول مورد معامله باشد.

ب ـ واحد تولیدی متقاضی باید دایر و در مرحله بهره­برداری باشد و در مورد محصولات کشاورزی، بایستی متقاضی کشاورز بوده و از امکانات لازم (زمین، باغ و ابزار کار)برای تولید محصول مورد معامله برخوردار باشد.

ج ـ مشخصات کمی و کیفی محصول مورد معامله سلف تعیین شده باشد. این مشخصات عمدتاً عبارتند از: نوع، مقدار، تعداد، وزن، مشخصات فنی و کیفیت محصول و سایر مشخصات متعارف و معمول دیگر که ذکر هر یک از آنها در تعیین وقت محصول مورد معامله مؤثر می­باشد.

د ـ محصول مورد معامله باید دارای کیفیت مناسب و مطلوب باشد به عبارت دیگر از نوع مرغوب بوده و بازار فروش داشته وسهل­البیع باشد.

هـ ـ فروش محصول مورد معامله انحصاری و یا مشمول محدودیتهای ناشی از وضع مقررات خاص نبوده و خریدار آن انحصاری نباشد مگر این که پیش­بینی­های لازم برای فروش آن بعمل آمده باشد.

و ـ تاریخ و محل تحویل محصول مورد معامله تعیین شده باشد. در این مورد باید توجه شود که تاریخ تحویل بیشتر از مدت زمان یک دوره تولید و حداکثر شش ماه نباشد و یا زمان تحویل طوری تعیین نشود که باتوجه به نوع محصول، تقاضای خرید برای آن کاهش یافته و یا اینکه ارزش محصول به حداقل قیمت خود رسیده باشد. به عبارت دیگر تاریخ تحویل طوری تعیین گردد که محصول، رونق بازار خود را از دست نداده باشد.

محل تحویل باید طوری تعیین شود که حمل و نقل کالای موضوع معامله به آنجا به آسانی میسرگردد و در صورت لزوم موجبات نگهداری و حفاظت محصول مورد معامله فراهم شود. چنانچه حمل محصول از جائی به جای دیگر ضروری باشد هزینه مربوط باید در تعیین قیمت پیش خرید محصول در نظر گرفته شود.

زـ محصول مورد معامله در زمان تحویل، به بهای پیش­بینی شده برای فروش (حداقل معادل مبلغ قرارداد و سود مورد انتظار) خریدار داشته باشد.

ح ـ محصول در زمان تحویل سریع­الفساد نباشد. در صورتی که محصول سریع­الفساد و یا فاسد شدنی باشد قبل از اقدام به معامله پیش­بینی­های لازم جهت نگهداری، حفاظت و جلوگیری از فساد آن شده باشد.

ط ـ قیمت پیشنهادی متقاضی برای پیش فروش محصول باقیمت فروش نقدی آن در زمان ارائه برگ درخواست و یا زمان عقد قرارداد مقایسه گردد و کمتر از آن باشد. قیمت سلف طوری باید تعیین شود که پس از فروش کالا، ماحصل فروش از مجموع مبلغ پرداختی و سود مورد انتظار بانک و هزینه­های حمل و نقل، نگهداری و سایر هزینه­های فروش کمتر نشود.

ی ـ اطمینال حاصل شود که متقاضی در موعد مقرر، محصول مورد معامله را تحویل خواهد داد.

ک ـ درخواست و نیاز مالی متقاضی برای تولید همان محصول مورد معامله باشد.

ل ـ واحدها مکلفند بمنظور حسن اجرای تعهدات فروشنده از وی تأمین کافی اخذ نمایند.

3ـ تنظیم و ثبت قرارداد سلف:

الف ـ پس از بررسیهای لازم در صورتی که درخواست متقاضی مورد تأیید و تصویب قرار گرفت، با استفاده از طرح قرارداد«نمونه 3710» قرارداد سلف منعقد می­گردد.

ب ـ واحدها مکلفند در قرارداد سلف قید نمایند که قرارداد مذکور براساس توافق طرفین در حکم اسناد لازم­الاجرا و تابع آئین­نامه اجرائی اسناد رسمی می­باشد.

تبصره: معاملاتی که طبق قوانین و مقررات موضوعه در مورد وثایق دریافتی باید در دفاتر اسناد رسمی انجام شوند، کماکان طبق تشریفات مربوط انجام خواهد شد.

ج ـ در صورتی که اعطای تسهیلات سلف با اخذ تعهد شخص یا اشخاص ثالث را اداره مرکزی اجازه داده باشد از طرح«نمونه 3712» استفاده خواهند نمود.

4ـ عملیات حسابداری:

بعد از تعیین وثایق و تضمینات و تنظیم قرارداد بشرح زیر اقدام می­شود:

الف ـ ثبت وثایق و تضمینات:

وثیقه غیر منقول بمبلغ ارزیابی و در مورد سایر تضمینات به ارزش اسمی در حسابهای انتظامی ثبت می­گردند:

 ب ـ اسناد انتظامی قرراداد:

ج ـ اسناد انتظامی بیمه وثایق و تضمینات:

د ـ پرداخت بهای کالای موضوع معاملات سلف:

(حتماً باید پرداخت از طریق یکی از حسابهای بانکی متقاضی انجام شود).

هـ ـ تحویل کالای مورد معامله سلف:

در مرحله تحویل کالا اعم از اینکه تحویل بانک شود و یا با همکاری فروشنده به فروش برسد اسناد حسابداری ذیل صادر می­گردد:

 

کالای مورد معامله سلف از زمان تحویل تا تاریخ فروش عنداللزوم به هزینه بانک بیمه شود. ضمناً حساب کالا برحسب نوع بطور جداگانه در دفاتر معین ثبت و نگهداری گردد.

وـ هزینه­های نگهداری (حمل ونقل، انبارداری، بیمه و سایر هزینه­های مربوط پس از تحویل کالا):

کلیه هزینه­هایی که به منظور نگهداری کالای خریداری شده متوجه بانک می­گردد در حساب کالا ـ معاملات سلف به شرح زیر ثبت می­شود:

و با تحویل کالا اسناد انتظامی قراردادها و عنداللزوم اسناد وثایق مربوط موضوع بندهای ب و الف فوق بشرح بند«ح» این قسمت عیناً برگشت می­شود.

زـ فروش محصول:

1ـ نقدی:

با فروش نقدی محصول، حاصل فروش به شرح زیر در حسابها ثبت می­گردد:

مانده حساب کالاـ معاملات سلف که نمایانگر سود (مانده بستانکار) و یا زیان (مانده بدهکار) می­باشد، با صدور برگه داخلی به شرح زیر در حسابها ثبت می­گردد:

درصورتی که حساب کالاـ معاملات سلف دارای مانده بستانکار (سود) باشد:

و در موارد استثنائی که بعلت رخدادهای پیش­بینی نشده و غیر مترقبه اقتصادی وافت شدید قیمت کالا در بازار، حساب کالاـ معاملات سلف دارای مانده بدهکار (زیان) باشد، با اخذ مجوز اداره مرکزی برای منظور نمودن مانده بدهی بحساب زیان بانک اسناد حسابداری زیر صادر می­شود.

2ـ فروش اقساطی:

در صورتی که در موارد استثنائی و با اخذ مجوز قبلی از اداره مرکزی تمام یا قسمتی از محصول مورد معامله سلف باقساط به فروش برسد، نحوه عملیات حسابداری از بدو انعقاد قرارداد فروش اقساطی تا تصفیه کامل آن، طبق دستورالعمل­ اجرائی فروش اقساطی خواهد بود و حساب کالاـ معاملات سلف از محل حساب فروش اقساطی واریز و تصفیه خواهد شد.

ح ـ عدم تحویل به موقع کالا:

1ـ در صورتی که فروشنده به هر علت در موارد استثنائی نتواند محصول مورد معامله را تحویل دهد، بانک حق دارد فروشنده را ملزم به انجام تعهد و تحویل کالا و یا پرداخت بهاء آن بنماید. همچنین شعبه حق دارد در صورت تأخیر در انجام تعهد مبالغی که طبق مقررات برذمه فروشنده خواهد بود از وی مطالبه و وصول نماید. در چنین مواردی بهاء کالای مورد معامله، بانضمام وجوه بابت تأخیر در انجام تعهد را نقداً وصول نموده اسناد حسابداری به شرح ذیل صادر می­گردد:

چنانچه محصول با تأخیر تحویل شود اسناد حسابداری زیر صادر می­گردد:

و چون با ثبت اسناد بالا حساب معاملات سلف ـ تسهیلات اعطائی معادل مبلغ وجوه دریافتی بابت تأخیر در انجام تعهد دارای مانده بستانکار خواهد بود، لذا اسناد حسابداری زیر صادر می­گردد:

ط ـ خاتمه عملیات:

بعد از ایفای کامل تعهدات فروشنده کالا طبق مفاد قرارداد و وصول کلیه مطالبات بانک بابت معامله سلف، ضمن فک رهن از مورد وثیقه و یا استرداد سایر تضمینات، اسناد انتظامی صادره مربوط به بیمه کالای مورد معامله و یا وثایق و قرارداد و وثایق و تضمینات بشرح زیر برگشت و حسابها تصفیه می­گردد.

و هرگاه قرارداد وثایق و تضمینات بشرح مندرجات فصل چهارم از بخش اول برای مدت طولانی منعقد شده و همانند قراردادهای نمونه 4000 که معمولاً برای مدت 10 تا 15 سال منعقد می­شود سررسید آن با واریز و تصفیه قرارداد مضاربه منقضی نشود و یا چنانچه مشتری مایل باشد باتصفیه و واریز تسهیلات اعطائی موضوع معامله، از تسهیلات اعتباری جدید استفاده کند و شعبه نیز با پرداخت تسهیلات جدید موافقت داشته باشد و یا آنکه وثیقه مورد رهن بابت سایر تسهیلات اعتباری مشتری می­بایست در رهن بانک بماند و نیز بیمه­نامه صادره مربوط به بیمه وثایقی باشد که قرار است کماکان در رهن بانک بماند، اسناد برگشتی وثایق و تضمینات و بیمه­نامه صادر نمی­گردد.

در صورتی که فروشنده محصول مورد معامله را تحویل ندهد و بهاء کالای مورد معامله و سایر مطالبات بانک را نقداً واریز ننماید شعبه باید ضمن پیگیریهای لازم طبق دستورالعمل مربوط«بخشنامه 18 ب» مانده بدهی را به«حساب مطالبات معوق معاملات سلف» منتقل و اقدامات مقتضی برای وصول مطالبات بانک بعمل آورد.

 

فصل نهم

قرض الحسنه اعطائي

مبحث اول – كليات

    تعريف: قرض الحسنه اعطائي عقدي است كه به موجب آن بانك (بعنوان قرض دهنده ) مبلغ معيني را طبق شرايط مقرر در اين دستورالعمل به اشخاص اعم از حقيقي يا حقوقي (بعنوان قرض گيرنده ) به قرض واگذار نمايد.

1-   موارد اعطاي قرض الحسنه:

اعطاي قرض الحسنه در موارد زير مجاز مي­باشد:

     الف - به شركتهاي تعاوني به منظور ايجاد كار، اين مورد ناظر به آن دسته از شركتهاي تعاوني توليدي (غيربازرگاني و معدني ) است كه قسمتي يا تمام فعاليت آنها به منظور فراهم آوردن تسهيلات جهت تأمين وسايل و ابزار و يا ساير امكانات ضروري جهت ايجاد كار براي اعضا در شرايطي كه اين اعضا خود امكانات لازم را ندارند، باشد.

ب - كارگاهها و واحدهاي توليدي متعلق به اشخاص حقيقي و يا حقوقي بمنظور كمك به امر افزايش توليد در موارد ذيل:

1-    جلوگيري از توقف كارگاهها و واحدهاي توليدي موجود.

2-    راه اندازي كارگاهها و واحدهاي توليدي راكد.

3-    توسعه كارگاهها و واحدهاي توليدي كوچك در شهرهاي كوچك و روستاها.

4-    ايجاد كارگاهها و واحدهاي توليدي كوچك در شهرهاي كوچك و روستاها

5-    در مواردي كه تأمين نياز كارگاه يا واحد توليدي از طريق ساير تسهيلات امكان پذير نباشد.

6-    ايجاد تسهيلات براي اشخاصي كه در بخش كشاورزي به فعاليت اشتغال دارند و بعلت بروز عوامل نامساعد طبيعي نظير سيل، زلزله، يخ بندان، گرما، آفات نباتي و ساير موارد اضطراري مشابه دچار ضرر و زيان شده باشند.

ج – رفع احتياجات اشخاص حقيقي در موارد زير:

1-    هزينه هاي ازدواج.

2-    تهيه جهيزيه.

3-    درمان بيماري.

4-    تعميرات و تأمين مسكن.

5-    كمك هزينه تحصيلي.

6-    كمك براي ايجاد مسكن در روستاها.

7-    تكميل ساختمانهاي ارزان قيمت.

       تبصره 1- شركتهاي تعاوني كه حداقل با 7 نفر عضو، فاقد وسايل و ابزار و يا امكانات كاري براي انجام امور توليدي و يا خدماتي مشخص تشكيل شده باشند، مي­توانند از تسهيلات قرض الحسنه موضوع بند الف استفاده نمايند.

      تبصره 2 – واحدهاي توليدي متعلق به اشخاص حقيقي شامل اشخاصي نيز مي­گردد كه مستقيما در امر كشاورزي و دامپروري فعاليت داشته و يا به امر كشاورزي و دامپروري مبادرت خواهند كرد.

      تبصره 3 – اعطاي تسهيلات موضوع بند ب فوق به واحدهاي توليدي، كشاورزي و صنعتي در اولويت قرار خواهند داشت.

     تبصره 4 – واحدهائي كه در امور صنعتي بشرح ليست پيوست اين فصل، به فعاليت اشتغال داشته باشند مشمول استفاده از تسهيلات قرض الحسنه نخواهند بود.

     تبصره 5 – اعطاي قرض الحسنه به كاركنان شاغل بانكها ( رسمي – قراردادي ) طبق ضوابط اين دستورالعمل ممنوع است. همكاران بازنشسته مي­توانند همانند سايرين از تسهيلات قرض الحسنه متفرقه استفاده نمايند.

      تبصره 6 – دارندگان حسابهاي سپرده قرض الحسنه در استفاده از قرض الحسنه اعطائي از اولويت برخوردار هستند.

 

 

 

2-   ميزان قرض الحسنه اعطائي و مدت بازپرداخت آن:

ميزان قرض الحسنه اعطائي به هر شخص حقيقي و يا حقوقي و مدت بازپرداخت آن توسط اداره مركزي تعيين مي­گردد. شروع اولين قسط قرض الحسنه رفع احتياجات ضروري يك ماه پس از پرداخت       قرض الحسنه مي­باشد.

3-   كارمزد:

كارمزد متعلقه به تسهيلات قرض الحسنه براساس تعرفه ريالي بانك مي­باشد. براي محاسبه كارمزد از فرمول زير استفاده مي­شود:

                 نرخ كارمزد × كل مدت قرارداد به ماه × كل قرض الحسنه اعطائي

                ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ = كل كارمزد متعلقه

                                              12× 100                 

براي سهولت محاسبه مدت بر حسب ماه در نظر گرفته شده و چنانچه قرض الحسنه در نيمه اول ماه اعطاء گردد، ماه مزبور بطور كامل در محاسبه كارمزد منظور مي­شود و در غير اين صورت كسر ماه از محاسبه حذف مي­گردد. اگر مدت قرض الحسنه در نيمه اول ماه خاتمه يابد آن ماه در محاسبه كارمزد به حساب نيامده و درصورتي كه در نيمه دوم باشد،  يك ماه كامل منظور خواهد شد.

     بمنظور جلوگيري از تأخير وصول كارمزد ناشي از عدم دسترسي بموقع به بدهكاران قرض الحسنه رفع احتياجات ضروري بهتر است واحدها در موقع پرداخت قرض الحسنه موضوع بند«ج» اين مبحث و از محل قرض الحسنه اعطائي، معادل كل كارمزد طول مدت قرارداد از حساب سپرده قرض الحسنه پس انداز متقاضي مسدود تا چنانچه قرض گيرنده بموقع نسبت به پرداخت كارمزد ذيربط اقدام ننمايد، شعبه رأسا  كارمزد متعلقه را از آن حساب برداشت كند.

 

مبحث دوم – دستورالعمل اجرائي قرض الحسنه اعطائي

1-   اخذ مدارك و بررسي اطلاعات:

              با مراجعه متقاضي به بانك فرم درخواست قرض الحسنه ( نمونه 3800 ) در اختيار وي قرار داده مي­شود تا آنرا در 2 نسخه تكميل و امضا نموده و به بانك تسليم نمايد.

             واحدها پس از دريافت برگ درخواست نسبت به اخذ اطلاعات در مورد متقاضي و ضامن ( در صورت ضمانت شخص ثالث ) اقدام و در بررسي هاي خود به منظور اخذ تصميم بايد موارد ذيل را رعايت نمايند:

           الف – حصول اطمينان از واجد شرايط بودن متقاضي به استفاده از تسهيلات قرض الحسنه اعطائي.

           ب – حصول اطمينان از نياز متقاضي.

            ج – حصول اطمينان از سكونت متقاضي در محدوده عمليات واحد مربوط.

            د – حصول اطمينان از ايجاد كار. ( موضوع بند«1» مبحث اول)

            ه – حصول اطمينان از افزايش توليد. ( موضوع بند«1» مبحث اول )

            و – حصول اطمينان از مصرف مبلغ قرض الحسنه توسط متقاضي بشرح مورد درخواست وي.

            ز – حصول اطمينان از اين كه متقاضي به هيچ يك از بانكها از بابت قرض الحسنه بدهي نداشته باشد و براي احراز اين امر موضوع در فرم تقاضاي متقاضي بايستي صريحا قيد و بوسيله متقاضي تعهد شده باشد.

           ح – حصول اطمينان از اين كه متقاضي قادر به بازپرداخت قرض الحسنه اعطائي مي­باشد.

           ط – واحدها مكلفند به منظور اطمينان از وصول مطالبات خود ناشي از اعطاي قرض الحسنه تأمين يا تضمين كافي از متقاضي اخذ نمايند.

           ي – در صورتي كه تقاضا براي تهيه جهيزيه و يا امر ازدواج باشد، فتوكپي سند ازدواج (عقد نامه) و فتوكپي شناسنامه زوجين ضميممه برگ درخواست باشد. در مورد اقليت هاي ديني اقرارنامه ازدواج يا هر مدرك مشابه كه توسط مراكز مربوطه مورد تأييد قرار گيرد معادل عقدنامه ازدواج تلقي ميگردد.

          ك – در مورد تقاضاي قرض الحسنه براي تأمين هزينه هاي ازدواج و تهيه جهيزيه چنانچه زوج از قرض الحسنه استفاده نموده باشد و زوجه استطاعت تهيه جهيزيه را نداشته باشد، مي­تواند از قرض الحسنه تهيه جهيزيه استفاده نمايد. در اين قبيل موارد قرض الحسنه دريافتي توسط زوج و زوجه از بانكها جمعا نمي­تواند از مبلغ حد مجاز فردي قرض الحسنه رفع احتياجات ضروري در امور ازدواج و يا تهيه جهيزيه كه توسط اداره مركزي تعيين مي­شود تجاوز نمايد.

         تبصره 1- در صورتي كه دريافت كنندگان قرض الحسنه ازدواج به سن قانوني نرسيده باشند، اعطاي آن به والدين آنها بلامانع است. همچنين در صورتي كه متقاضيان قرض الحسنه ازدواج، قدرت پرداخت نداشته باشند، اعطاي آن با تعهد پرداخت اقساط توسط والدين آنان و يا ضامن معتبر، مجاز است. همچنين اعطاي قرض الحسنه به پدر و يا مادر دختر در امر تهيه جهيزيه ولو دختر به سن رشد قانوني رسيده باشد با رعايت ساير ضوابط بلامانع است.

       تبصره 2 – چنانچه قبل از ازدواج متقاضي مراجعه نموده باشد 50% قرض الحسنه تصويب شده قبل از ازدواج و 50% ديگر پس از ارائه مدارك ازدواج قابل پرداخت خواهد بود. بازپرداخت اقساط طبق روال عادي در موقع پرداخت اولين قسمت قرض الحسنه مي­بايست انجام شود.

      تبصره 3- اعطاي قرض الحسنه امور تهيه جهيزيه و ازدواج به متقاضياني كه براي بار دوم ازدواج ميكنند و يا بيش از 6 ماه از تاريخ ازدواج آنها گذشته توسط واحدها مجاز نمي­باشد.

       تبصره 4- چنانچه تهيه جهيزيه و يا تأمين هزينه هاي ازدواج قبل از ازدواج به متقاضي قرض الحسنه پرداخت شده باشد، متعهد ملزم است ظرف مدت 2 ماه سند ازدواج را به شعبه ارائه نمايد و در صورتي كه ظرف مدت مذكور متعهد مدارك لازم را ارائه ننمود، كليه دين به حال تبديل شده و از متعهد يا ضامن دريافت خواهد شد. مگر آنكه با ارائه دليل موجه و انعكاس موضوع به اداره مركزي، با تمديد مدت ارائه مدرک موافقت شود.

       ل – اگر تقاضاي قرض الحسنه به منظور درمان بيماري باشد بايستي مدارك مربوط به هزينه هاي درماني كه مورد تأييد مراكز و يا مقامات ذيصلاح درماني باشد و حداكثر بيش از 2 ماه از تاريخ صدور آن نگذشته باشد اخذ گردد. در صورت پرداخت قرض الحسنه كليه مدارك پس از رويت اصل آنها با مهر مخصوص پرداخت قرض الحسنه و نام واحد ممهور گرديده و اصل يا فتوكپي آنها در پرونده امر نگهداري مي­شود. در موارديكه مدارك و مستندات متقاضي قرض الحسنه در امر درمان كافي نباشد، واحدها مراتب را جهت اتخاذ تصميم به اداره امور شعب متبوع و شعب مستقل به اداره مركزي منعكس و طبق مصوبه مربوط اقدام خواهند نمود.

      تبصره: چنانچه بر حسب مورد پرداخت قرض الحسنه درمان بيماري قبل از انجام هزينه درخواست شده باشد پرداخت قرض الحسنه با تأييد كتبي مراكز درماني ذيصلاح و تشخيص شعبه مربوط بلامانع خواهد بود مشروط بر آنكه متقاضي متعهد شود ظرف حداكثر 2 ماه صورت هزينه هاي انجام شده را به واحد مربوط ارائه نمايد و در صورتي كه ظرف مدت مذكور مدارك مربوط را ارائه ننمايد مراتب با ذكر دليل جهت اتخاذ تصميم به اداره مركزي منعكس شود. بازپرداخت اقساط در اينگونه موارد نيز طبق روال عادي در موقع پرداخت قرض الحسنه مي­بايد صورت گيرد.

        م – در كليه موارد اعطاي قرض الحسنه رفع احتياجات اشخاص ( مذكور در قسمت ج بند 1 مبحث اول ) پرداخت قرض الحسنه حسب مورد در اسناد ازدواج، فاكتورهاي درماني، اسناد تهيه و تأمين و تعمير مسكن بايد درج و به مهر شعبه ممهور گردد و تصوير آنها در پرونده معاملاتي مشتري نگهداري شود.

       ن – چنانچه به منظور تعميرات مسكن تقاضاي قرض الحسنه شده باشد بايستي نوع هزينه و ميزان آن از طرف متقاضي ( مالك ) اعلام شود و از اعطاي قرض الحسنه براي تعميرات غير ضروري و تزئيني اكيدا خودداري گردد و پرداخت از اين بابت با نظارت مسئول واحد بايستي به مصرف تعميرات ضروري و غيرقابل اجتناب كه مورد تأييد واحد پرداخت كننده قرار گرفته برسد.

      تبصره 1- در مواردي كه قرض الحسنه در امر تعمير و تكميل بنا پرداخت مي­گردد، مراتب با ذكر مبلغ پرداختي فقط در صفحه اول سند مالكيت درج و به مهر واحد پرداخت كننده ممهور و فتوكپي آن در پرونده مربوط نگهداري شود.

      تبصره 2 – متقاضياني مي­توانند از تسهيلات قرض الحسنه به منظور تكميل ساختمانهاي ارزان قيمت استفاده نمايند كه بهيچوجه از ساير تسهيلات بانكي استفاده نكرده و مجوز لازم امور ساختماني نيز از مقامات ذيصلاح محل اخذ نموده باشند.

      س – نظر به اينكه قرارداد قرض الحسنه اعطائي، بموجب ماده«15» قانون عمليات بانكي بدون ربا در حكم اسناد لازم الاجراء بوده و در صورت تخلف امضا كنندگان از مفاد قرارداد، مي­توان به استناد قرارداد، اجرائيه صادر و اموال آنان را بازداشت و نسبت به وصول طلب بانك اقدام نمود، لذا درمعاملات        قرض الحسنه رفع احتياجات ضروري با وجود عقد«قرارداد قرض الحسنه اعطائي با ضمانت شخص ثالث» كه لازم الاجراء مي­باشد، اخذ سفته بعنوان تضمين اضافی ضرورتي نخواهد داشت و در صورتي كه نياز به اخذ تضمين بيشتري باشد مي­توانند بجاي يك نفر، ضامنين متعددي را ضمن امضا قرارداد به ضمانت بگيرند.

در خصوص اعطاي قرض الحسنه در ساير موارد حسب نظر مرجع تصويب كننده تسهيلات اعطائي علاوه بر قرارداد لازم الاجرا تضمينات لازم نيز بايد اخذ شود.

2-    پيشنهاد و تصويب:

             واحدها پس از رسيدگي برگ درخواست و احراز موارد مشروحه در بند«1» اين مبحث در صورتي كه قرض الحسنه اعطائي مشمول بندهاي«الف و ب» موارد اعطاي قرض الحسنه و بيش از حدود اختيارات تفويضي باشد، مراتب را با اظهار نظر صريح به اداره امور شعب تابعه خود اعلام و ادارات امور شعب نيز به نوبه خود ضمن ارسال يك نسخه از برگ درخواست و ساير مدارك مربوطه، مراتب را به اداره مركزي اعلام و پس از دريافت پاسخ، طبق نظر اداره مركزي اقدام خواهند نمود.

          هيچ يك از واحدهاي بانك قبل از تصويب و تأييد اداره مركزي، مجاز به پرداخت     قرض الحسنه به متقاضيان مشمول بندهاي«الف» و«ب» موارد اعطاي قرض الحسنه مندرج در بند«1» مبحث اول، نخواهند بود و پرداخت از اين بابت منوط به تأييد و تصويب اداره مركزي مي‌‌‌باشد.

         ادارات امور شعب مي­توانند با توجه به اوضاع و احوال منطقه واحدهاي تابعه، تعدادي از شعب را براي پرداخت قرض الحسنه رفع احتياجات ضروري انتخاب و مراتب را به كليه واحدهاي تحت پوشش خود اعلام تا متقاضيان واجد شرايط را جهت مراجعه به آن واحدها راهنمائي نمايند.

        چنانچه موضوع تقاضا، رديفهاي بند«ج» موارد اعطاي قرض الحسنه رفع احتياجات اشخاص و حداكثر تا ميزان حدود اختيارات تفويضي باشد، واحدها خود رأسا با رعايت كليه مقررات و ضوابط مربوط تصميم مقتضي اتخاذ خواهند نمود.

         مادامي كه مجوز پرداخت قرض الحسنه كمك هزينه تحصيلي بطور موردي يا كلي براي واحدي صادر نشده باشد، واحدها از قبول درخواست و پرداخت قرض الحسنه كمك هزينه تحصيلي تا دريافت دستورالعمل مربوط از اداره مركزي خودداري خواهند نمود.

3-    تنظيم و ثبت قرارداد قرض الحسنه:

        الف – پس از بررسي هاي لازم چنانچه درخواست متقاضي مورد تأييد و تصويب قرار گيرد، قرارداد قرض الحسنه«نمونه 3810» در سه نسخه تكميل و به امضاي متقاضي و ضامن او (در صورتي كه ضامن معرفي نموده باشد) مي­رسد.

         ب – واحدها مكلفند در قرارداد قرض الحسنه قيد نمايند كه قرارداد مذكور براساس توافق طرفين در حكم اسناد لازم الاجراء و تابع آئين نامه اجرائي اسناد رسمي مي­باشد.

         تبصره:  معاملاتي كه طبق قوانين و مقررات موضوعه در مورد وثايق دريافتي بايد در دفاتر اسناد رسمي انجام شوند كماكان طبق تشريفات مربوط، انجام خواهند شد.

         ج – در صورتي كه اعطاي تسهيلات در قبال اخذ وثيقه غيرمنقول مورد تصويب قرار گيرد، پس از ارزيابي و در صورت تكافوي وثيقه، قرارداد مربوط«نمونه 3811» بايد در دفاتر اسناد رسمي به ثبت برسد. اين قرارداد به مبلغ ارزيابي مانند ساير وثايق در گرو بانك در حسابهاي انتظامي نگهداري مي­شود.

       د – چنانچه اعطاي تسهيلات در قبال اخذ وثيقه منقول مورد تصويب قرار گيرد، پس از ارزيابي و در صورت تكافوي وثيقه در صورتي كه مورد وثيقه جزو اموالي باشد كه رهن آنها مستلزم تنظيم سند ثبتي نيست واحدها مي­توانند از قرارداد«نمونه 3812» استفاده و قرارداد مذكور را در سه نسخه تكميل و به امضاي متقاضي برسانند. ثبت اين قرارداد نيز در دفترخانه اسناد رسمي ضرورتي ندارد. در مواردي كه وثايق معرفي شده توسط متقاضي جزو اموالي باشد كه رهن آنها مستلزم تنظيم سند ثبتي است ( مانند رهن وسايط نقليه ) واحدها با استفاده از همين قرارداد نسبت به تنظيم و ثبت آن در دفاتر اسناد رسمي اقدام نموده و قراردادها را به مبلغ ارزيابي مانند ساير وثايق در گرو بانك در حسابهاي انتظامي نگهداري خواهند نمود.

4-   عمليات حسابداري:

بعد از تعيين وثايق و تضمينات و تنظيم قرارداد، بشرح زير اقدام مي­شود:

الف – ثبت وثايق و تضمينات:

         وثيقه غير منقول به مبلغ رهن و در مورد ساير تضمينات به ارزش اسمي در حسابهاي انتظامي ثبت مي­گردند:

بدهكار: حساب انتظامي وثايق و تضمينات            به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته مي­شود يا اسمي

بستانكار: طرف حسابهاي انتظامي وثايق و تضمينات             به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته مي­شود يا اسمي

 

ب – اسناد انتظامي قرارداد:

       بدهكار: حساب انتظامي قراردادها – قرض الحسنه اعطايي                    به مبلغ 1 ريال

       بستانكار: طرف حسابهاي انتظامي قرارداها                                       به مبلغ 1 ريال

ج – اسناد انتظامي بيمه وثايق و تضمينات:

        چنانچه وثايق و يا تضمينات قرض الحسنه اعطائي اموال باشد، چون ضروري است آن اموال مادامي كه در رهن بانك است به نفع و بنام بانك بيمه شود در آنصورت اسناد زير صادر مي­گردد:

        بدهكار: حساب انتظامي بيمه نامه وثايق و تضمينات                        به مبلغ ارزيابي يا اسمي

       بستانكار: طرف حسابهاي انتظامي بيمه نامه وثايق و تضمينات             به مبلغ ارزيابي يا اسمي

د – پس از پرداخت وجه به متقاضي:

       بدهكار: حساب قرض الحسنه اعطائي                                          به مبلغ قرارداد تنظيمي

      بستانكار: حساب سپرده قرض الحسنه جاري/پس انداز قرض گيرنده     به مبلغ قرارداد تنظيمي

      بدهكار: حساب سپرده قرض الحسنه جاري/پس انداز قرض گيرند         بميزان كارمزد مقرر

      بستانكار: حساب كارمزد دريافتي                                                 بميزان كارمزد مقرر

       تبصره 1- براساس ضوابط موجود، واحدها مكلفند در زمان اعطاي قرض الحسنه براي مدت باقيمانده همان سال و براي سالهاي بعد، اگر باقيمانده مدت تا سررسيد بيش از 12 ماه باشد، برای 12 ماه و در سال آخر براي باقيمانده مدت به ماه يا سررسيد قرارداد براساس فرمول زير كارمزد محاسبه و از حساب قرض گيرنده بشرح فوق برداشت و يا نقدا اخذ نمايند.

 

            نرخ كارمزد ×  مدت  به ماه × مانده قرض الحسنه اعطائي در اول ماه

                ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ    = كارمزد متعلق در سال

                                             12× 100                 

        تبصره 2- حساب قرض الحسنه اعطائي به ترتيب شماره قرض الحسنه در دفاتر معين و كارت تعهدات مستقيم ثبت و نگهداري مي­شود. جمع مانده حسابهاي قرض الحسنه اعطائي در دفاتر معين و همچنين جمع مانده كارت هاي مزبور با مانده همين حساب در دفتر كل بايد مطابقت داشته باشد.

ﻫ - دريافت اقساط:

اقساط دريافتي از مشتري بشرح زير در حسابها منظور مي­گردد:

بدهكار: حساب صندوق/ سپرده قرض الحسنه جاري/ پس انداز قرض گيرنده          به مبلغ اقساط دريافتي

بستانكار: حساب قرض الحسنه اعطائي                                               به مبلغ اقساط دريافتي

       سند صادره پس از ثبت در كارت تعهدات مستقيم در حساب قرض الحسنه مربوط در دفتر معين و جمع اينگونه دريافتها در دفتر كل ثبت مي­شود.

و – تأخير وصول اقساط:

       در صورتي كه اقساط با تأخير وصول شود براساس ضوابط مربوط، مبلغي نيز بابت تأخير در انجام تعهد محاسبه و همزمان با وصول اقساط از بدهكار دريافت و اسناد حسابداري زير صادر مي­گردد:

بدهكار: حساب صندوق/سپرده قرض الحسنه جاري/پس انداز قرض گيرنده            معادل مبلغ اقساط +وجوه دريافتي                                             

                                                                                                        بابت تأخير در انجام تعهد

    بستانكار: حساب  قرض الحسنه اعطائي                             معادل مبلغ اقساط +وجوه دريافتي                                             

                                                                                      بابت تأخير در انجام تعهد

    بدهكار: حساب قرض الحسنه اعطائي                                       معادل وجوه دريافتي                                              

                                                                                      بابت تأخير در انجام تعهد

    بستانكار: حساب درآمد -  قرض الحسنه اعطائي                معادل وجوه دريافتي                                             

                                                                                      بابت تأخير در انجام تعهد

ز- خاتمه عمليات:

     بعد از ايفاي كامل تعهدات عامل طبق مفاد قرارداد و وصول كليه مطالبات بانك، ضمن فك رهن از مورد وثيقه و يا استرداد ساير تضمينات، اسناد انتظامي صادره مربوط به بيمه وثايق و قرارداد و وثايق و تضمينات بشرح زير برگشت و حسابها تصفيه مي­گردد.

 بدهكار: طرف حسابهاي انتظامي بيمه نامه وثايق و تضمينات           به مبلغ اسمي بيمه نامه

 بستانكار: حساب انتظامي بيمه نامه وثايق و تضمينات                    به مبلغ اسمي بيمه نامه

 بدهكار: طرف حسابهاي انتظامي قراردادها                                به مبلغ  1 ريال

بستانكار: حساب انتظامي قراردادها – قرض الحسنه اعطائي            به مبلغ 1 ريال

بدهكار: طرف حسابهاي انتظامي وثايق و تضمينات          به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته ميشود يا اسمي

بستانكار: حساب انتظامي وثايق و تضمينات                    به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته ميشود يا اسمي

       و هرگاه قرارداد وثايق و تضمينات بشرح مندرجات فصل چهارم از بخش اول براي مدت طولاني منعقد شده و همانند قراردادهاي نمونه 4000 كه معمولاً براي مدت 10 تا 15 سال منعقد مي­شود سررسيد آن با واريز و تصفيه قرارداد قرض الحسنه اعطائي منقضي نشود و يا چنانچه مشتري مايل باشد با تصفيه و واريز تسهيلات اعطائي مورد قرارداد، از تسهيلات اعتباري جديد استفاده كند و شعبه نيز با پرداخت تسهيلات جديد موافقت داشته باشد و يا آنكه وثيقه مورد رهن بابت ساير تسهيلات اعتباري مشتري مي‌بايست در رهن بانك بماند و نيز بيمه نامه صادره مربوط به بيمه وثايقي باشد كه قرار است كماكان در رهن بانك بماند،اسناد برگشتي وثايق و تضمينات و بيمه نامه صادر نمي­گردد.

        در صورتي كه قرض گيرنده از پرداخت اقساط تعيين شده خودداري نمايد و براي تصفيه بدهي خود اقدامي بعمل نياورد، واحدها مكلفند ضمن پيگيريهاي لازم طبق دستورالعمل مربوط«بخشنامه 18 ب» مانده بدهي را به«حساب مطالبات معوق قرض الحسنه اعطائي» منتقل و اقدامات مقتضي براي وصول مطالبات بانك را بعمل آورند.

 

فصل دوازدهم

جعاله

مبحث اول – كليات

      تعريف: جعاله عبارتست از التزام شخص (جاعل ) يا كارفرما به اداي مبلغ يا اجرت معلوم ( جعل ) در مقابل انجام عملي معين، طبق قرارداد. طرفي كه عمل را انجام مي­دهد«عامل» يا«پيمانكار» ناميده مي­شود.

1-    واحدها مي­توانند به منظور ايجاد تسهيلات لازم براي گسترش امور توليدي، بازرگاني و خدماتي با تنظيم قرارداد بعنوان«عامل» يا عندالاقتضا ء بعنوان«جاعل» مبادرت به جعاله نمايند.

2-    واحدها موظفند قبل از اقدام به انعقاد قرارداد، عمليات موضوع جعاله را در حد نياز بررسي و از اجراي قرارداد و برگشت جعل بانك اطمينان حاصل نمايند.

تبصره -  درصورتي كه اعطاي تسهيلات از طريق جعاله براي اجراي طرحهاي توليدي و يا خدماتي صورت گيرد،واحدها مكلفند طرح مورد قرارداد را در حد اختيارات تفويضي رأسا از لحاظ فني، مالي و اقتصادي مورد بررسي و ارزيابي قرار دهند. اتخاذ تصميم براي اعطاي تسهيلات طرحهاي واصله مازاد بر اختيارات تفويضي، منوط به اعلام نظر اداره مركزي خواهد بود.

3-    در مواردي كه بانك، عامل جعاله مي­باشد، در قرارداد مربوط، اختيار بانك براي واگذاري انجام قسمتي از عمل معين به غير تحت عنوان جعاله ثانوي و يا هر عنوان ديگري بايد قيد شود. در صورت انعقاد قرارداد جعاله ثانوي، واحدها مكلفند بر حسن اجراي قرارداد نظارت نمايند. واگذاري انجام عمليات جعاله از طريق وكالت به جاعل ممنوع است.

تبصره  - در مواردي كه بانك جاعل باشد، عامل مي­تواند با موافقت بانك انجام قسمتي از كار را به ديگري واگذار نمايد.

4-    تدارك مقدمات و تهيه مواد و مصالح و ساير لوازم مورد نياز براي انجام عمل مي­تواند طبق قرارداد بر عهده جاعل يا عامل باشد.

5-    دريافت يا پرداخت قسمتي از مبلغ قرارداد جعاله بعنوان«پيش دريافت» و يا«پيش پرداخت» توسط واحدها مجاز مي­باشد. حداقل و يا حداكثر«پيش دريافت» و«پيش پرداخت» توسط اداره مركزي تعيين مي­گردد.

6-    حداكثر تسهيلات اعطائي قابل پرداخت و مدت انجام و تصفيه مطالبات ناشي از معاملات جعاله توسط اداره مركزي تعيين مي­شود.

7-    جعل دريافتي توسط واحدها بايد علاوه بر پوشش هزينه هاي انجام شده مربوط، حاوي سود معين براي بانك نيز باشد. حداقل و حداكثر ميزان سود مورد انتظار توسط اداره مركزي تعيين مي­گردد.

به مشترياني كه تمام بدهي خود را قبل از سررسيد پرداخت نمايند مي­توان به نسبت مدت باقيمانده تا سررسيد تخفيف سود اعطاء نمود. ميزان تخفيف در مورد معاملات مختلف را اداره مركزي تعيين و اعلام مي­نمايد.

8-    دريافت و يا پرداخت جعل، طبق قرارداد توسط واحدها، دفعتا  واحده و يا به دفعات به اقساط مساوي و يا غير مساوي در سررسيد و يا سررسيدهاي معين بلامانع است.

9-    واحدها مكلفند در مواردي كه عامل هستند، جهت حصول اطمينان از انجام تعهدات جاعل ناشي از قرارداد جعاله، تأمين كافي اخذ نمايند.   

10-  واحدها ترتيبی اتخاذ خواهند نمود تا عنداللزوم اموال موضوع عمليات ناشي از قرارداد جعاله به نفع بانك بيمه شود.

 

مبحث دوم – عمليات حسابداري

1-   

( 1 + تعداد كل اقساط) × نرخ × (پيش پرداخت – اصل تسهيلات) تعداد اقساط در يكسال × 2 ×100

احتساب جعل و تعيين اقساط بازپرداخت آن:

                                                           =     سود دوران بازپرداخت 

                                     

جعل تعداد كل اقساط

                                                                         سود دوران بازپرداخت + اصل تسهيلات = مبلغ جعل

                      =   مبلغ هر قسط

                                                           2 × سود دوران بازپرداخت       =   سهم سود قسط اول   

                                                                              1 + تعداد كل اقساط

                                                                             سهم سود قسط اول    =   عدد ثابت

                                                                                                  تعداد كل اقساط

                                                                            عدد ثابت – سهم سود قسط اول = سود قسط دوم

عدد ثابت – سهم سود قسط دوم = سود قسط سوم

عدد ثابت – سهم سود قسط تا قبل آخر = سود قسط آخر

2-    ثبت پيش پرداخت دريافتي:

      بدهكار: جساب سپرده قرض الحسنه جاري پرداخت كننده                   به مبلغ دريافتي

      بستانكار: حساب پيش پرداخت مشتريان بابت جعاله                           به مبلغ دريافتي

3-    در صورت اخذ وثيقه و ساير تضمينات:

بدهكار: حساب انتظامي وثايق و تضمينات       به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته ميشود يا ارزش اسمي

بستانكار: طرف انتظامي وثايق و تضمينات           به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته ميشود يا ارزش اسمي

4-    اسناد انتظامي قرارداد جعاله:

   بدهكار: حساب انتظامي قرارداها – جعاله                                     به مبلغ 1 ريال

   بستانكار: طرف حسابهاي انتظامي قراردادها                                  به مبلغ 1 ريال

5-    اسناد انتظامي بيمه وثايق و تضمينات:

    بدهكار: حساب انتظامي بيمه نامه وثايق و يا تضمينات                     بمبلغ اسمي بيمه نامه

   بستانكار: طرف حسابهاي انتظامي بيمه نامه وثايق و يا تضمينات          بمبلغ اسمي بيمه نامه

6-    پرداخت تسهيلات جعاله:

چنانچه تسهيلات اعطائي در قالب جعاله دفعتا  واحده پرداخت شود اسناد زير صادر مي­گردد:

    بدهكار: حساب تسهيلات اعطائي  – جعاله                                          به مبلغ جعل

    بستانكار: حساب سپرده قرض الحسنه جاري گيرنده وجه             به مبلغ اصل تسهيلات اعطائي

   بستانكار: حساب درآمد معاملات سالهاي آينده                          به مبلغ سود دوران بازپرداخت

7-    در صورت انعقاد قرارداد جعاله ثانوي با پيمانكار و اعطاي تسهيلات به تدريج و متناسب با پيشرفت كار به پيمانكار، سود مدتي كه سرمايه بانك معطل مانده براساس تعرفه ( پس از وضع پيش پرداخت مشتري ) در محاسبه جعل بايد ملحوظ گردد.

    سود دوران بازپرداخت + سود معطلي سرمايه در جعاله ثانوي + اصل تسهيلات = مبلغ جعل

    با توجه به اينكه با انعقاد قرارداد جعاله ثانوي براي بانك تعهداتي ايجاد مي­گردد، اين تعهدات بشرح زير در حسابها نگهداري مي­شود:

     بدهكار: طرف حساب تعهدات بانك بابت جعاله        معادل مبلغ پرداخت نشده به پيمانكار

     بستانكار: حساب تعهدات بانك بابت معاملات            معادل مبلغ پرداخت نشده به پيمانكار

    اسناد حسابداري مربوط به مبالغ پرداخت شده به پيمانكار در هرمرحله:

    بدهكار: حساب بدهكاران موقتي – جعاله                   معادل مبلغ پرداخت شده به پيمانكار

    بستانكار: حساب سپرده قرض الحسنه جاري پيمانكار     معادل مبلغ پرداخت شده به پيمانكار

    همزمان با هر پرداخت بانك به پيمانكار با صدور اسناد حسابداري مبلغ مذكور به شرح زير از حساب تعهدات بانك خارج مي­شود:

      بدهكار: حساب تعهدات بانك بابت معاملات           معادل مبلغ پرداخت شده به پيمانكار

      بستانكار: طرف حساب تعهدات بانك بابت جعاله     معادل مبلغ پرداخت شده به پيمانكار

  پس از اتمام كار توسط پيمانكار حساب«بدهكاران موقتي – جعاله» به شرح زير تصفيه مي­شود:

      بدهكار: حساب تسهيلات اعطائي – جعاله                 معادل جعل

      بستانكار: حساب بدهكاران موقتي – جعاله                معادل مانده حساب

      بستانكار: درآمد سالهاي آينده – جعاله                     معادل تفاوت دو قلم فوق

ضمناًدرهرمورد كه تسهيلات‌جعاله پرداخت‌مي­شود پيش‌دريافت‌از مشتري‌به‌شرح‌ذيل‌تعديل‌مي­گردد:

      بدهكار: حساب پيش دريافت مشتريان – بابت جعاله    معادل مبلغ پيش دريافت از مشتري

      بستانكار: حساب تسهيلات اعطائي – جعاله                معادل مبلغ پيش دريافت از مشتري

8-    وصول به موقع اقساط:

بدهكار: حساب سپرده قرض الحسنه جاري پرداخت كننده      معادل مبلغ قسط جعاله

بستانكار: حساب تسهيلات اعطائي – جعاله                        معادل مبلغ قسط جعاله

9-    وصول اقساط با تأخير:

در صورتي كه اقساط با تأخير وصول گردد، براساس ضوابط مربوط مبلغی نيز بابت تأخير در انجام تعهد محاسبه و همزمان با وصول اقساط از خريدار اخذ و اسناد حسابداري به شرح زير صادر مي­شود:

بدهكار: حساب سپرده قرض الحسنه جاري / پس انداز پرداخت كننده     معادل مبلغ قسط + وجوه  

                                                                                 پرداختي بابت تأخير در انجام تعهد

بستانكار: حساب تسهيلات اعطائي – جعاله                                      معادل مبلغ قسط + وجوه  

                                                                                 پرداختي بابت تأخير در انجام تعهد

    بدهكار: حساب تسهيلات اعطائي – جعاله                    معادل وجوه دريافتي بابت تأخيردر انجام تعهد

بستانكار: حساب درآمد معاملات جعاله                         معادل وجوه دريافتي بابت تأخيردر انجام تعهد

10- تعديل حساب درآمد سالهاي آينده و تخصيص سهم سود هر دوره:

درپايان‌هردوره‌ مالي‌حساب درآمد‌سالهاي آينده– جعاله تعديل وبحساب درآمد معاملات جعاله ثبت ميگردد.

11-  خاتمه عمليات:

      بعد از ايفاي كامل تعهدات عامل طبق مفاد قرارداد و وصول كليه مطالبات بانك بابت معامله جعاله ضمن فك رهن از مورد وثيقه و يا استرداد ساير تضمينات، اسناد انتظامي صادره مربوط به بيمه كالاي مورد معامله و وثايق و تضمينات بشرح زير برگشت و حسابها تصفيه مي­گردد:

     بدهكار: طرف حسابهاي انتظامي بيمه نامه وثايق و تضمينات              به مبلغ اسمي بيمه نامه

    بستانكار: حساب انتظامي بيمه نامه وثايق و تضمينات                         به مبلغ اسمي بيمه نامه

    بدهكار: طرف حسابهاي انتظامي قراردادها                                       به مبلغ 1 ريال

   بستانكار: حساب انتظامي قراردادها – جعاله                                       به مبلغ 1 ريال

  بدهكار: طرف حسابهاي انتظامي وثايق و تضمينات        به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته ميشود يا اسمي

  بستانكار: حساب انتظامي وثايق و تضمينات                به مبلغي كه وثايق به رهن گرفته ميشود يا اسمي   

      و هرگاه قرارداد وثايق و تضمينات بشرح مندرجات فصل چهارم از بخش اول براي مدت طولاني منعقد شده و همانند قراردادهاي نمونه 4000 كه معمولا براي مدت 10 تا 15 سال منعقد مي­شود سررسيد آن با واريز و تصفيه قرارداد جعاله منقضي نشود و يا چنانچه مشتري مايل باشد با تصفيه و واريز تسهيلات اعطائي موضوع معامله، از تسهيلات اعتباري جديد استفاده كند و شعبه نيز با پرداخت تسهيلات جديد موافقت داشته باشد و يا آنكه وثيقه مورد رهن بابت ساير تسهيلات اعتباري مشتري مي­بايست در رهن بانك بماند و نيز بيمه نامه صادره مربوط به بيمه وثايقي باشد كه قرار است كماكان در رهن بانك بماند، اسناد برگشتي وثايق و تضمينات و بيمه نامه صادر نمي­گردد.

    همچنين در صورتي كه«حساب تسهيلات اعطائي – جعاله» داراي مانده بدهكار باشد و بدهكار براي تصفيه آن اقدامي بعمل نياورد، واحدها مكلفند ضمن پيگيري هاي لازم طبق دستورالعمل مربوط«بخشنامه 18 ب» مانده بدهي را به«حساب مطالبات معوق – معاملات جعاله» منتقل و اقدامات مقتضي براي وصول مطالبات بانك را بعمل آورند.